Համաշխարհային բանկը բացահայտել է ԵԿԱ երկրների համար հիմնական ռիսկերը

Արմինֆո.  Աշխարհաքաղաքական լարվածությունը շարունակում է մնալ Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանի (ԵԿԱ) տնտեսության անկման զգալի գործոն, մինչդեռ, ռիսկերն ու անորոշությունները մնում են բարձր և գերազանցում են նախապատերազմյան մակարդակները: Այդ մասին ասվում է ՀԲ-ի հունվարի 13-ին հրապարակված "Գլոբալ տնտեսական հեռանկարներ" (Global Economic Prospects) զեկույցում ։

"Ռուսաստանի ներխուժման" տևական երկարաձգումը կամ ուժեղացումը կարող է Էլ ավելի թուլացնել Ուկրաինայի տնտեսությունը և պահպանել բարձր աշխարհաքաղաքական անորոշությունը ։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացում հնարավոր ձախողումները նույնպես մեծացնում են նվազման ռիսկերը: Եվ, ընդհակառակը, Ուկրաինայում ռազմական գործողությունների սպասվածից ավելի վաղ ավարտը կարող է արագացնել Ուկրաինայում վերականգնմանն ուղղված ներդրումները և բարձրացնել տարածաշրջանային ներդրողների վստահությունը: Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ խաղաղության գործընթացի առաջընթացը կարող է ամրապնդել Հարավային Կովկասի ինտեգրումը:

ԵԿԱ տարածաշրջանը պահպանում է բարձր անորոշություն քաղաքականության և առևտրի վերաբերյալ, ինչը ռիսկեր է ստեղծում աճի տեմպերի անկման համար: Սակագները զգալիորեն աճել են 2025 թվականի հունվարից ի վեր, և հետագա բարձրացումը հնարավոր է: Առևտրային քաղաքականության շարունակական անորոշությունը և լրացուցիչ սահմանափակումները կարող են էլ ավելի նվազեցնել արտահանումը, ներդրումները և վստահությունը, հատկապես եվրագոտու պահանջարկի կողմից: Աշխարհաքաղաքական ռիսկերի մեծացումը կարող է մոտ 30-40% - ով կրճատել միջազգային առևտուրը ։ Կենտրոնական Եվրոպան և Արևմտյան Բալկանները հատկապես հակված են տնտեսական աճի ընդհանուր դանդաղման՝ հաշվի առնելով դրանց առևտրի բարձր թափանցիկությունը և ինտեգրումը եվրոպական արժեքային շղթաներին: Չինաստանի կողմից մրցակցության բարձրացումը կարող է նաև ճնշում գործադրել արտահանողների վրա վերամշակող արդյունաբերության ձեռնարկությունների շարքում, ինչպես՝ Լեհաստանը և Թուրքիան:

Մյուս կողմից, ավելի խորը տարածաշրջանային ինտեգրումը, որն ապահովված է նոր համաձայնագրերով, կարող է աջակցել առևտրին և աճին: Վերջին դրական կետերը ներառում են ԵՄ-Կենտրոնական Ասիայի միջև ռազմավարական գործընկերության ստեղծումը, ԵՄ-ի և Ուզբեկստանի միջև ընդլայնված գործընկերության և համագործակցության համաձայնագրի ստորագրումը, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի և Կենտրոնական Ասիայի միջև տնտեսական համագործակցության մտադրությունների մասին հայտարարությունները: Ազատ առևտրի համաձայնագրի շրջանակներում Կենտրոնական Եվրոպայի և ԵՄ-ի միջև կապերի ամրապնդումը կարող է ավելացնել մասնակից երկրների արտահանումը 4-27% - ով, իսկ հետագա աճը հնարավոր է առևտրի պայմանների բարելավման, վճարային համակարգերի ինտեգրման և ոչ սակագնային խոչընդոտների նվազեցման շնորհիվ: Արտահանման դիվերսիֆիկացման, սակագների իջեցման և առևտրային անորոշության նվազման հետ համատեղ, այդ գործոնները կարող են թուլացնել գնաճային ճնշումը և բարձրացնել վստահությունը:

Ակնկալվում է, որ Արևելյան և Կենտրոնական Եվրոպայի երկրների մեծ մասում գնաճը կմնա նպատակային մակարդակից բարձր 2026 թվականին: Այնուամենայնիվ, գնաճը կարող է ավելի բարձր կամ ավելի կայուն լինել, քան կանխատեսվում էր աշխատաշուկայի պայմանների խստացման, աշխատավարձերի ավելի արագ աճի, ներմուծման տուրքերի բարձրացման և մատակարարման շղթաների խափանումների պատճառով, հատկապես Կենտրոնական Եվրոպայում, ինչը կարող է հանգեցնել ներքին գների բարձրացման: Դա կարող է պահանջել դրամավարկային քաղաքականության խստացում։

Ավելի կոշտ գլոբալ դրամավարկային և ֆիսկալ քաղաքականությունը, առևտրային լարվածության վերսկսումը կամ ռիսկի կտրուկ վերագնահատումը ակտիվների գների գլոբալ ուղղումների ֆոնին կարող են առաջացնել կապիտալի արտահոսք, հանգեցնել արժութային ճնշումների և բարձրացնել կորպորատիվ և պետական փոխառությունների արժեքը: Արտաքին ֆինանսավորման մեծ կարիքներ ունեցող տնտեսությունները, հատկապես Արևմտյան Բալկաններում և Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ մասերում, մնում են առավել խոցելի գլոբալ ֆինանսական պայմանների հանկարծակի խստացման նկատմամբ:

Ծայրահեղ եղանակային երեւույթների աճը և ուժեղացումը ' անոմալ շոգը, երաշտը և ջրհեղեղը, Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների տնտեսության աճի ևս մեկ ռիսկի գործոն են, քանի որ դրանք շարունակում են սպառնալ գյուղատնտեսական արտադրողականությանը, ջրային ռեսուրսներին և ենթակառուցվածքներին, հատկապես Կենտրոնական Ասիայում և Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի որոշ մասերում: Ծայրահեղ շոգը կարող է դարի կեսերին ՀՆԱ-ն 2,5% - ով նվազեցնել տարածաշրջանի որոշ տարածքներում, ընդ որում, սպասվում է,  քաղաքային շրջանները կբախվեն ջերմաստիճանի բարձրացման: Առանց հարմարվողականության միջոցառումների ուժեղացման և ենթակառուցվածքների կայունության բարձրացման, այդ ռիսկերը ավելի ու ավելի մեծ ազդեցություն կունենան աճի, ֆինանսական կայունության և առողջապահության վրա:

Արհեստական բանականությունը (ԱԲ) կարող է աճի պոտենցիալ գործոն հանդիսանալ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների համար: Վենչուրային ներդրումները ԱԲ ընկերություններում կտրուկ աճել են, հատկապես, Կենտրոնական Եվրոպայում: ԲԱ-ի ավելի արագ ընդունման միջոցով աշխատանքի արտադրողականության աճը կարող է ընդլայնել վաճառվող ծառայությունների և ձեռներեցության շրջանակը, հատկապես զարգացած թվային տնտեսություններում, և հաջորդ տասնամյակի ընթացքում կարող է ավելացնել համաշխարհային ՀՆԱ-ն 4% - ով: Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում աշխատատեղերի շուրջ 30% - ը կապված է գեներատիվ ԱԲ-ի հետ, հատկապես՝ Կենտրոնական Եվրոպայում և Արևմտյան Բալկաններում, ինչը կարևորում է վերաորակավորումը, աշխատավայրում ուսուցումը և նորարարությունը, որոնք լրացնում են մարդկային հմտությունները:

Հիշեցնենք, որ իր նոյեմբերյան կանխատեսման մեջ ՀԲ-ը նույնպիսի ակնկալիքներն էր հնչեցնում Հայաստանի ՀՆԱ - ի աճի վերաբերյալ. 2025 թվականին՝ 5,2%, 2026 թվականին տեմպերի դանդաղմամբ՝ մինչև 4,9%, և 2027 թվականին՝ մինչև 4,7%: Ընդ որում, Հայաստանի հարևան երկրներում, ՀԲ-ի նոր կանխատեսման համաձայն, ՀՆԱ աճը 2026 - 2027թթ. ավելի ցածր կլինի․ Ադրբեջանում ՝ 1,8-1,7% (2025թ. գնահատված 1,9% - ի դիմաց), իսկ ավելի բարձր ՝ Վրաստանում ՝ 5,5-5% (2025թ. գնահատված 7% - ի դիմաց)։ Իրանում, ՀԲ-ի կանխատեսմամբ, սպասվում է ՀՆԱ-ի անկման խորացում 2026 թվականին՝ մինչև 1,5% (2025 թվականի գնահատված մինուս 1,1% - ից) և այնուհետև թույլ 0,6% աճ՝ 2027 թվականին։ Թուրքիայում, ՀԲ-ի կանխատեսմամբ, տնտեսության աճը 2026 թվին կարագանա մինչև 3,7% (2025-ի գնահատված 3,5% - ից), 2027-ին տեմպերի հետագա առաջխաղացմամբ մինչև 4,4%:

Ընդհանուր առմամբ, Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանում, ՀԲ-ի կանխատեսմամբ, 2026 թվականին տնտեսության աճը կպահպանվի 2,4% մակարդակում ՝ 2027 թվականին տեմպերի հետագա զսպված արագացմամբ մինչև 2,7%: Բանկը 2026 թվականին ակնկալում է համաշխարհային տնտեսության 2,6% աճ, իսկ 2027 թվականին ՝ 2,7%: "Համաշխարհային տնտեսությունը սպասվածից ավելի զգալի կայունություն է ցուցաբերում ՝ չնայած առեւտրում շարունակվող լարվածությանը եւ տնտեսական քաղաքականության ոլորտում անորոշությանը ։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում աճի տեմպերն ընդհանուր առմամբ կայուն կմնան", - նշվում է զեկույցում ։