Աշխատում էին համապարփակ բժշկական ապահովագրության վրա, ստացան՝ համընդհանուր։ Հայաստանը շուկայական տնտեսության մոդելից լայնածավալ հետքայլ է կատարում դեպի վարչահրամայական տնտեսություն. Հայկազ Ֆանյան

Արմինֆո.Մեր կառավարությունը վերջին 5-6 տարում աշխատում էր, որ երկրում ներդրվի առողջության ՀԱՄԱՊԱՐՓԱԿ ապահովագրության համակարգ (ինչը շատ ողջունելի է), բայց քանի որ պարփակ-սահմանափակ ստացվեց (ոչ միայն ծածկույթի մասով, այլև ծառայության արժեքի փոխհատուցման), որոշվեց օրենքի նախագծի անունը փոխել, դնել՝ «Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին» (ինչն, անշուշտ, ավելի ազնիվ է :))․․․ (հեղինակի ոճաբանությունն ու կետադրությունը պահպանված են-խմբ.): Նման գնահատականով կիսվել է ACSES վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկազ Ֆանյանը։

Փորձագետը ՖԲ-ի իր էջում զետեղել է աղյուսակ, որտեղ ներկայացված են ԵՄ 15 երկրների համակարգերը ՝ նշելով դրանց արդյունավետության հիմնական ցուցանիշները: Այն երկրներում, որտեղ գործում է նմանատիպ համակարգ, ինչը գործելու է Հայաստանում 2026թ․ հունվարի 1-ից, (Էստոնիա, Լիտվա և Լեհաստան, գտնվում են «վարկանիշի» 8-րդ, 12-րդ և 13-րդ հորիզոնականներում) շահառուների բավարարվածության մակարդակը գնահատվում է 63%, 51, 51%՝ համապատասխանաբար:

Իսկ ահա Նիդերլանդներում, որտեղ գործում է պարտադիր համընդհանուր առողջապահական համակարգ, որը կառավարվում է պետության կողմից և լրացվում է մասնավոր ապահովագրական ընկերությունների կողմից, յուրաքանչյուր բնակիչ պարտավոր է ունենալ հիմնական բժշկական ապահովագրություն (Zorgverzekeringswet)։ Երկարաժամկետ խնամքը ծածկվում է առանձին ապահովագրությամբ (Wet langdurige zorg): Այստեղ քաղաքացիների բավարարվածության մակարդակը գնահատվում է 83%։

«Նիդերլանդներում, որտեղ ապահովագրությունը դարձյալ պարտադիր է, սակայն դա իրականացվում է մասնավոր ապահովագրողների միջոցով, ինչն ըստ իս ամենաօպտիմալն է բազմաթիվ և բազմաբնույթ ռիսկերը զսպելու համար․․․», - գրել է Ֆանյանը։

«Վարկանիշը» գլխավորում է Գերմանիան (85%-ով), որտեղ գործում է բժշկական ապահովագրության կրկնակի համակարգ ՝ պարտադիր պետական (GKV), որն ընդգրկում է բնակչության մոտ 90% - ը, եւ մասնավոր (PKV): Պարտադիր ապահովագրությունը ֆինանսավորվում է աշխատավարձից վճարների միջոցով (աշխատողի և գործատուի կողմից՝ կիսով չափ), իսկ մասնավոր ապահովագրությունն արժե անհատապես: Անկախ ապահովագրության տեսակից՝ յուրաքանչյուր բնակիչ պարտավոր է ունենալ բժշկական ապահովագրություն:

«Ցավալի է, որ Հայաստանում 1992թ-ի հունվարի 5-ից՝ շուկայական տնտեսակարգ հաստատվելուց ի վեր, այսպիսի մեծածավալ հետքայլ է արվում դեպի վարչահրամայական տնտեսությանը բնորոշ մոդելի, որտեղ պետությունն [քվազի պետական հիմնադրամն] է որոշելու որևէ ծառայության գին, որն իր բնույթով բնական մենաշնորհ չի հանդիսանում․․․

Հ․Գ․ Մենք policy brief ենք պատրաստում այս թեմայով, հուսամ դեկտեմբերին առաջին կեսին պատրաստ կլինի», - ամփոփել է Ֆանյանը։

Հիշեցնենք, որ Հայաստանի կառավարությունը նոյեմբերի 13-ին գրավոր կարգով ընդունել է "Համընդհանուր բժշկական ապահովագրության մասին" օրենքի և դրա հետ կապված օրենքների նախագծին հավանություն տալու և անհետաձգելի համարելու մասին " որոշումը: Այսպիսով, 2026 թվականի հունվարից կտրվի առաջին փուլի մեկնարկը։ Համակարգի ներդրումը կիրականացվի երեք տարում։ Մինչև 2028 թվականը Հայաստանի ողջ բնակչությունը պետք է դառնա այդ համակարգի շահառու։ Պետպատվերի համակարգն աստիճանաբար կանցնի ՊԲԱ-ին։ Մինչ այդ նրանք, ովքեր օգտվել են պետպատվերից, շարունակելու են դա անել։

Առաջին փուլում պարտադիր բժշկական ապահովագրության համակարգում կներգրավվեն մինչև 18 տարեկան երեխաները, 65 և բարձր տարիքի անձինք (նույնիսկ, եթե նրանք աշխատում են), 18-65 տարեկան հաշմանդամները, սոցիալապես անապահով ընտանիքների անդամները: Քաղաքացիների այդ խմբերի ապահովագրական բժշկական ապահովագրերն ամբողջությամբ կվճարվեն պետության կողմից: Ամսական ավելի քան 200 հազար դրամ եկամուտ ունեցող քաղաքացիները ապահովագրության համար կվճարեն ինքնուրույն: Ընդհանուր առմամբ, առաջին փուլում նախատեսվում է, որ ծրագրի շահառուների թիվը կմոտենա 1,6 մլն-ի (ՀՀ քաղաքացիներ, ՀՀ-ում 183 օրից ավել բնակություն): Աշխատունակ քաղաքացիները, որոնք չեն աշխատում և չեն պատկանում սոցիալական հատուկ խմբերին, դեռևս ապահովագրություն չեն ստանա, սակայն հետագայում նախատեսվում է պահանջ ներկայացնել, որ նրանք ինքնուրույն վճարեն ապահովագրությունը: «Ապագայում մենք ցանկանում ենք հաստատել հենց այնպիսի կարգ, որ նրանք վճարեն իրենց մուծումները, նույնիսկ, եթե չեն աշխատում: Դա համահունչ է զբաղվածության խթանման մեր քաղաքականությանը", - նոյեմբերի 14-ին կառավարության նիստում հայտարարել է առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյանը ․․.

2026 թվականին ապահովագրությունում կներառվեն ամենապահանջված ծառայությունները, այդ թվում ՝ ամբուլատոր հիմունքներով, պոլիկլինիկաներում մատուցվող ծառայությունները, ընտանեկան բժշկի այցելությունները, նեղ մասնագետների խորհրդատվությունները, լաբորատոր հետազոտությունները (տարեկան որոշակի քանակ): Ծառայությունների ցանկը կընդլայնվի և կհստակեցվի՝ ընդգրկելով որոշակի վիրաբուժական միջամտություններ, մասնավորապես, ակնաբուժական (կատարակտ), սրտանոթային և այլն: Համակարգի շրջանակներում պարտադիր կդառնա ամենամյա բժշկական զննությունը։

Փոխհատուցումը կտարածվի դեղերի որոշակի տեսակների վրա (հիմք է ընդունվում դեղամիջոցի ակտիվ բաղադրիչը, այլ ոչ թե արտադրողը)։ Եթե քաղաքացիները ցանկանան ավելի թանկ դեղ ձեռք բերել, ապա դրա համար պետք է լրացուցիչ վճարեն։ Եթե "Շտապ օգնությունը" հիվանդին տեղափոխում է հիվանդանոց, և նրան տրամադրվում է ստացիոնար բուժում կամ վիրահատություն է կատարվում, ապա այդ ամենը նույնպես կփոխհատուցվի որոշակի գումարի սահմաններում (եթե փոխհատուցումը բավարար չէ, ապա հիվանդը կվճարի տարբերությունը): Հետագայում կսահմանվեն գործակիցներ, որոնք կնվազեցնեն ծխախոտն ու ալկոհոլը չարաշահող քաղաքացիների համար պետական վճարումները։ Եթե  "Շտապ օգնություն" կանչելուց և հետազոտությունից հետո հիվանդին հոսպիտալացման ուղեգիր չեն տալիս, բայց նա, այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է համարում բուժման կուրս անցնել, նրան կուղարկեն պոլիկլինիկա՝ ստուգումների: Ստուգումների վրա ապահովագրությունը կտարածվի, սակայն հիվանդանոցային բուժման համար արդեն պետք է վճարի հիվանդը։

Համակարգն ինքը կստուգի մարդկանց և ավտոմատ կերպով կներառի շահառուներին: Այնուհետև նրանք կստանան համակարգի շահառու դառնալու հրավեր Armed eHealth էլեկտրոնային առողջապահության համակարգի միջոցով (կամ իրենց տեղամասային բժշկի միջոցով):

Ապահովագրի բազային արժեքը 2026 թվականին կկազմի 129,6 հազար դրամ (ամսական 10 800 դրամ), թեև դեռ մեկ տարի առաջ խոսվում էր 164 հազար դրամի մասին (բնականաբար սկզբնական նախագծի համեմատ նվազել է ապահովագրի ծածկույթը)։ Ընդ որում, այդ գումարի մի մասը կփոխհատուցվի  Զինծառայողների ապահովագրության "Զինապահ" հիմնադրամին վճարումներից։ 2021 թվականին բարձրացված այդ վճարումներն այժմ վերադարձվում են նախկին 1000 դրամ մակարդակին ՝ անկախ աշխատավարձից։

Մասնավորապես, 200 000-500 000 դրամ աշխատավարձ ստացող անձանց համար նախատեսվում է «Զինապահ»-ի ամսական վճարը 5 500-ից մինչև 1 000 դրամ կրճատելու հնարավորություն: Խնայված 4 500 դրամը հնարավոր կլինի ուղղել բժշկական ապահովագրության վճարմանը։ Բացի այդ, 2026 թվականին եկամուտների հայտարարագիր ներկայացնելիս նրանք կարող են ամսական վերադարձնել ևս 6000 դրամ (հարկային նվազեցման տեսքով): 500 000-ից մինչև 1 մլն դրամ աշխատավարձ ստացող քաղաքացիների համար նույնպես «Զինապահ»-ի վճարը կնվազի մինչև 1 000 դրամ (7 500-ի փոխարեն), ինչը թույլ կտա 6 500 դրամ ուղղել ապահովագրությանը (2027 թվականին նրանք կկարողանան վերադարձնել ամսական 4 000 դրամ): Ավելի քան 1 մլն դրամ ստացող անձինք կարող են 2027 թվականի եկամուտների հայտարարագիրը լրացնելով ստանալ ամսական 4 000 դրամի վերադարձ: Ապահովագրական վճարը կատարվելու է հարկային գործակալի կողմից, այսինքն,  այն պահվելու է աշխատավարձից այնպես, ինչպես պահվում են եկամտահարկը, սոցիալական վճարը և այլն:

Բժշկական ապահովագրության համակարգի կառավարման համար կստեղծվի պետական հիմնադրամ։ Երեք ամիս այն կգործի ժամանակավոր կառավարման ներքո, այնուհետև պետական մրցութային հանձնաժողովը կձևավորի դրա տնօրենների խորհուրդը (որը, ինչպես ասվել է ՊԲԱ ներդրման հայեցակարգում, կգլխավորի առողջապահության նախարարը)։

Բժշկական ապահովագրության համակարգի ներդրման համար 2026 թվականի բյուջեով նախատեսված է 127 մլրդ դրամ։