ԵՏՀ նախարար. 10 տարվա ընթացքում Եվրասիական միությունն ապացուցել է իր արդյունավետությունը 

Արմինֆո.  Վերջերս Հայաստան էր այցելել Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի (ԵՏՀ) պատվիրակությունը՝ ԵՏՀ մաքսային համագործակցության հարցերի նախարար Ռուսլան Դավիդովի գլխավորությամբ: ԱրմԻնֆո-ի թղթակիցը հանդիպել է ԵՏՀ նախարարի հետ' խնդրելով պատասխանել մի շարք հարցերի:

- Ռուսլան Վալենտինովիչ, կարո՞ղ եք ներկայացնել Հայաստան Ձեր այցի նպատակները և Երևանում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները:

- Իհարկե, այցի գլխավոր նպատակը հայ գործընկերների հետ դիրքորոշումների հստակեցումն է։ Մենք, մասնավորապես, խոսել ենք այն առաջնահերթ խնդիրների և նախագծերի մասին, որոնք մենք պետք է լուծենք Եվրասիական տնտեսական միության բոլոր երկրների մասնակցությամբ։ Հայաստանի նկատմամբ ուշադրության կենտրոնացումը հասկանալի է ԵԱՏՄ-ում երկրի հատուկ դիրքի առնչությամբ՝ էքսկլավություն, ընդհանուր մաքսային սահմանի բացակայություն, և այդ պատճառով այն ամենը, ինչ վերաբերում է Հայաստանի և Եվրասիական միության մնացած մասի միջև ապրանքների փոխադրմանը։ Դրա համար ԵՏՀ-ն ունի իր գործիքները ՝ տարանցման գործիքներ, նավիգացիոն կապարակնիքներ և այլն։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Միությունում պետք է ապահովվի մաքսային կարգավորման միասնությունը, ինչպես դա արձանագրված է ԵԱՏՄ ստեղծման մասին պայմանագրում, ապա բնական է, որ Եվրասիական միության ցանկացած երկիր այցի նպատակն այդ կարգավորմանը հասնելու ուղիների և գործողությունների քննարկումն է. ինչ պետք է անել, որպեսզի այն գործնականում ձեռք բերվի, ինչ հարցերի վրա պետք է ուշադրություն դարձնել։ Այստեղ, չեմ թաքցնի, մաքսային արժեքի վերահսկողության հարցը Եվրասիական միության պետությունների համար ամենաառաջնայիններից մեկն է։ ԵՏՀ-ն, իր հերթին, անում է ամեն ինչ, որպեսզի այդ միասնությունը պահպանվի իրավակիրառ պրակտիկայում։ Ոչ պակաս կարևոր խնդիր է ռազմավարության ծրագրի համաձայնեցումը։ Դուք գիտեք, որ կա մինչև 2030 թվականը և մինչև 2045 թվականը Եվրասիական ինտեգրման զարգացման ռազմավարության մասին հռչակագիր, որը հավանության է արժանացել Եվրասիական միության պետությունների ղեկավարների կողմից։ Այդ փաստաթղթի համար մշակվում է Հռչակագրի դրույթների կատարմանն ուղղված միջոցառումների կոնկրետ ծրագիր։ Ներկայումս այդ ծրագիրը քննարկումների փուլում է, այդ թվում՝ Հայաստանի գործընկերների հետ։

- Այստեղ Դուք նշեցիք էլեկտրոնային նավիգացիոն կնիքների մասին։ Հիշում եմ՝ 1-1, 5 տարի առաջ Հայաստանի խորհրդարանը վավերացրեց համապատասխան համաձայնագիրը, սակայն, տպավորություն է ստեղծվում, որ համակարգը դեռ չի աշխատում...

- Համակարգն առայժմ ողջ ծավալով չի աշխատում։ Այն կիրառվում է հատվածային՝ Ռուսաստանի և Բելառուսի միջև առանձին պայմանավորվածությունների համաձայն, իրականացվում են մի շարք պիլոտային նախագծեր Ղազախստանի և Ղրղզստանի մասնակցությամբ։ Այժմ որոշում է կայացվել Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև պիլոտային նախագծի վերաբերյալ։ Մեծ հույս ունենք, որ մինչև ընթացիկ տարվա վերջ Եվրասիական միության պետությունների հետ կհաջողվի համաձայնեցնել բոլոր չլուծված հարցերը, որպեսզի գործարկվի, ինչպես ասում են, "հինգի"։ Ոչ թե առանձին, այլ համալիր։

- Իսկ դա ի՞նչ կտա, այդ թվում՝ նաև Հայաստանին:

- Չգիտես ինչու, բոլորն այդ կապարակնիքների կիրառման գաղափարն ընկալում են որպես վերահսկողության խստացում։ Իսկ իրականում խոսքը երկու կողմ ունեցող մեդալի մասին է։ Մի կողմից, այո, դա կօգնի վերահսկող մարմիններին հստակ տեսնել յուրաքանչյուր փոխադրում, յուրաքանչյուր մեքենա, որտեղից է այն դուրս եկել, ուր է գնում, արդյոք շեղումներ եղել են երթուղում, Աստված մի արասցե, եղել են արդյոք այդ կապարակնիքները բացելու փորձեր, չնայած տեխնիկական մասնագետների հավաստիացումներին, որ նման գործողություններ հնարավոր չեն: Այս իմաստով, իրոք, խոսքը գնում է վերահսկող մարմիններին օգնելու մասին, որոնք լայնածավալ տեղեկատվություն կստանան բեռների տեղաշարժի վերաբերյալ: Բայց, մյուս կողմից, երբ այս աշխատանքը սկսվեց 2018 թվականին, բիզնեսն արդեն այն ժամանակ մտածում էր մաքսային ընթացակարգերի պարզեցման հնարավորությունների մասին։ Մենք կարծում ենք, որ կապարակնիքների կիրառման հետ միաժամանակ պետք է կիրառվեն նաև պարզեցումներ, որպեսզի ավելի քիչ ֆիզիկական հսկողություն լինի։ Եթե դուք ունեք էլեկտրոնային սարք, որը հետևում է փոխադրմանը մի վայրից, որտեղից ապրանքներն առանց միջադեպերի, խափանումների և երթուղուց շեղումների, ներառյալ չնախատեսված կանգառները, առաքվում են նշանակման վայր, բնական է, որ վերաբերմունքը նման մատակարարման հանդեպ պետք է ինի ավելի լոյալ: Ըստ էության, ոչ մի խնդիր չպետք է լինի, եթե ռիսկի պրոֆիլները չաշխատեն: Բացի այդ, բիզնեսի համար, որն ապահովագրում է իր բեռները, իսկ դրանք ճնշող մեծամասնություն են, դա նաև բեռնափոխադրողների նկատմամբ վստահության աճ է։ Նա հնարավորություն ունի շփվել ապահովագրական ընկերությունների հետ սակագների իջեցման համար։ Եթե քո բեռն ուղարկվում է կապարակնիքով, ապահովագրական ընկերությունը նույնպես տեսնում է, որ այն վերահսկողության տակ է։ Նախկինում եղել են հարձակումների դեպքեր, երբ գողացել են թանկարժեք բեռներով բեռնատարներ։ Կապարակնիքների կիրառմամբ հնարավորություն կստեղծվի նաև նման պատահարների արագ տեղայնացման համար, իսկ դա, իր հերթին, պետք է հանգեցնի ապահովագրական տոկոսադրույքների նվազման։ Սկզբունքորեն, կապարակնիքը, որպես սարք, նախատեսում է վարորդի, բեռի, երթուղու մասին ողջ տեղեկատվության ներբեռնում: Այլ կերպ ասած՝ սա տվյալների մեծ ծավալի աղբյուր է, որը հեռանկարում պետք է ձեռնտու լինի և վերահսկող մարմնի, և բիզնեսի համար։

- Վերջին շրջանում շատ է խոսվում ինտերնետի միջոցով անդրսահմանային առևտրի առավելությունների մասին։ Իսկապե՞ս նման առեւտուրը լուրջ առավելություններ ունի։

- Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովում մշակվել է էլեկտրոնային առևտրի մասին արձանագրություն: Փաստաթուղթը գտնվում է, ինչպես ասում են, "ելքի" փուլում: Մնում է, որ այն վավերացնի Ղազախստանը, որից հետո այդ արձանագրությանը կից անհրաժեշտ կլինի ընդունել մի քանի ակտեր, որոնք վերաբերում են այն ապրանքների ցանկին, որոնք ենթակա չեն նոր կարգավորմանը, մաքսային հայտարարագրերի լրացման ձևերի պարզեցմանը, շեմերին և դրույքաչափերին: Այս բոլոր հարցերի լուծումից հետո կսկսի կիրառվել ԵԱՏՄ Մաքսային օրենսգրքի նոր գլուխը։

- Իսկ ի՞նչ եք կարծում, մաքսային ընթացակարգերի պարզեցմանը որքանո՞վ կարող է նպաստել լիազորված տնտեսական օպերատորների մեխանիզմների լիարժեք գործարկումը: Որքան ինձ հայտնի է, Հայաստանում երկու ընկերությունների հետ պայմանագրեր են ստորագրվել:

- Լիազորված տնտեսական օպերատորների ինստիտուտը շատ ակտիվ կիրառվում է ողջ աշխարհում։ Միայն Եվրամիության երկրներում կա մոտ 18 հազար լիազորված տնտեսական օպերատոր, Չինաստանում ՝ 31-32 հազար, որոնցից 5 հազարը վայելում է վստահության ամենաբարձր մակարդակը։

Եվրասիական միությունում թվերը մի փոքր այլ են. առաջատարը Բելառուսն է՝ 350-400 ընկերություններով, Ռուսաստանում՝ մոտ 200։ Այսինքն ՝ տվյալ դեպքում կարելի է խոսել աշխարհում տարածված ինստիտուտի մասին, որն արդեն իսկ հանդիսանում է վստահության բարձր մակարդակ ունեցող ընկերությունների այն կլաստերի հիմքը, որը մաքսային ծառայության հետ կանոնավոր շփման ձևաչափից անցնում է պարբերական հաշվետվությունների և մոնիթորինգի ձևաչափի։ Ամբողջ աշխարհում մաքսավորները վերահսկողության նվազեցված մակարդակ են կիրառում այդ ընկերությունների նկատմամբ։ Գործնականում, խոսքը միայն մաքսային ծառայությունների կողմից հետհսկողության մասին է։

- Մայիսի 15-ից ուժի մեջ է մտել Իրանի և ԵԱՏՄ երկրների միջև ազատ առևտրի գոտու մասին լիաֆորմատ համաձայնագիրը։ Ի՞նչ եք կարծում, դա ի՞նչ կտա մեր հանրապետությանը։ 

- Իրանի հետ համաձայնագրում հստակեցվել է այն ապրանքների ցանկը, որոնց նկատմամբ տուրքը կամ զրոյացվում է, կամ՝ նվազեցվում: Վերջին տարիներին Իրանը դարձել է Եվրասիական տնտեսական միության խոշոր առևտրային գործընկերը: Բավական է ասել, որ մի քանի տարվա ընթացքում Իրանի հետ ԵԱՏՄ առևտուրը գրեթե եռապատկվել է. տարեկան առևտրի ծավալը կազմել է 2,1 մլրդ դոլար, այժմ, 2024 թվականի տվյալներով 6,3 մլրդ դոլար է։ Իրանի հետ լիաֆորմատ համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելը, որը փոխարինել է ժամանակավոր համաձայնագրին, իհարկե լրացուցիչ խթան կհաղորդի Իրանի և ԵԱՏՄ - ի միջև առևտրատնտեսական հարաբերությունների զարգացմանը: Քանի որ Հայաստանը սահմանակից է Իրանին և չունի ընդհանուր սահման Եվրասիական միության հետ, կարելի է վստահորեն ենթադրել, որ հանրապետությունը կդառնա ԻԻՀ հետ հարաբերությունների զարգացման և խորացման հիմնական շահառուն: Իսկ մենք ելնում ենք այն կանխադրույթից, որ այն, ինչ լավ է ԵԱՏՄ մեկ երկրի համար, լավ է ողջ Միության համար ։ Հանձնաժողովում լավատեսորեն են նայում այդ հարաբերությունների զարգացմանը։ Այժմ դժվար է կանխատեսել այդ զարգացումը թվերով, հատկապես, հաշվի առնելով աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացները, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի կողմից սակագնային պատերազմի համատեքստում, բայց, ամեն դեպքում, հայ - իրանական առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը ԵՏՀ-ում լավատեսությամբ են վերաբերվում։

- Մեր զրույցի ընթացքում մենք արդեն խոսել ենք ԵԱՏՄ-ում Հայաստանի էքսկլավային վիճակի մասին։ Միեւնույն ժամանակ, Վրաստանում տեղի ունեցող վերջին զարգացումներն արդեն իսկ առաջացնում են Հայաստանի իշխանությունների մտահոգությունները. սկզբում ալյումինի բեռը չէր բաց թողնվում, հետո ՝ ոգելից խմիչքներինը, հիմա՝ ծաղիկները։ Արդյո՞ք հանձնաժողովը կարող է ինչ-որ կերպ աջակցել այդ խնդիրների լուծմանը։

- Անկեղծ ասած՝ ես տեղյակ չեմ այդ խնդիրների մասին, բայց, եթե դրանք իսկապես տեղ են գտնում, ապա դրանք պետք է փորձել լուծել, նախ, երկկողմ մակարդակով ։ Ինչպես ձեզ հայտնի է, Վրաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ չունի ԵԱՏՄ պետություններից մեկի ՝ Ռուսաստանի Դաշնության հետ։ Ամեն դեպքում, կարծում եմ, որ երկկողմ հարաբերությունների եղբայրական բնույթը կօգնի լուծել առկա բոլոր հարցերը։

- Այս տարի ԵԱՏՄ երկրները նշում են հոբելյանը՝ Միության ստեղծման մասին պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու 10-ամյակը։ Ինչպե՞ս կբնութագրեիք այդ ժամանակահատվածը, որքանո՞վ է ինտեգրումն արդյունավետ եղել:

- Անշուշտ, 10 տարվա ընթացքում Եվրասիական միությունն ապացուցել է իր արդյունավետությունը։ ԵվրԱզԷՍ-ի երկրների համախառն ՀՆԱ-ն նշված ժամանակահատվածում աճել է 60 տոկոսով և անցյալ տարվա արդյունքներով կազմել 2,6 տրլն դոլար: Բացի այդ, դիտվում է փոխադարձ առևտրի կրկնակի աճ, ինչը ԵԱՏՄ երկրների փոխադարձ օգտակարության վառ ցուցանիշ է։ Մոտավորապես նույնքան՝ 60 տոկոսով աճել են արտաքին առևտրի ծավալները։ ԵՏՀ տվյալներով՝ 2024 թվականին շատ քիչ էր մնացել՝ հասեինք 1 տրիլիոն դոլարի։ Իհարկե, Չինաստանի, ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի առևտրի տվյալների ֆոնին սա ամենամեծ թիվը չէ, այնուամենայնիվ, ԵԱՏՄ երկրների արտաքին առևտրի աճն առավել քան ակնհայտ է։ Դրան պետք է ավելացնել նաև ՀՆԱ-ի տարեկան աճի տեմպերը, որոնք ԵԱՏՄ-ում շարունակում են գերազանցել համաշխարհային միջին ցուցանիշները։ Հայաստանում, օրինակ, նախորդ տարի աճի տեմպերը եղել են 6 տոկոս, ինչն էապես բարձր է համաշխարհային միջին ցուցանիշներից։ Առաջին անգամ չէ, որ Երևանում եմ, և տեսնում եմ, թե ինչպես է քաղաքը փոխվում, գեղեցկանում։ Դա երևում է թե ավտոմեքենաներից, թե մայրաքաղաքի փողոցներում աշխուժությունից, թե բնակիչների բարեկեցությունից։ Ի դեպ, 10 տարվա ընթացքում ԵԱՏՄ երկրների քաղաքացիների միջին եկամուտը բնակչության մեկ շնչի հաշվով 9 հազար դոլարից բարձրացել է գրեթե մինչեւ 14 հազար դոլար, այսինքն, սա ևս գրեթե 60 տոկոս աճ է։ Միությունը հաջողությամբ զարգանում է, և մենք Հանձնաժողովում անելու ենք ամեն ինչ, որպեսզի այն բարգավաճի։

- Շնորհակալություն հարցազրույցի համար