Դա Ֆինանսների նախարարության կամ կառավարության քմահաճույքը չէ, այլ պայմանավորված է տեղաբաշխման գործընթացի կանոնակարգերով և պահանջներով. Թունյանը՝ 750 մլն դոլարի եվրապարտատոմսերի 5-րդ թողարկման մասին

Արմինֆո. Հայաստանը 750 մլն դոլարի եվրապարտատոմսեր է տեղաբաշխել, ինչը վկայում է հանրապետության տնտեսության նկատմամբ միջազգային ներդրողների վստահության բարձր մակարդակի մասին: Այդ մասին հայտարարել է կառավարող "Քաղաքացիական պայմանագիր" խմբակցության պատգամավոր Բաբկեն Թունյանը՝ սոցցանցում։

Մարտի 14-ին ՀՀ ֆինանսների նախարարության կայքում տեղեկություն հայտնվեց, որ 2025 թվականի մարտի 5-ին Հայաստանի Հանրապետությունը հաջողությամբ տեղաբաշխել է 750 մլն ԱՄՆ դոլարի եվրապարտատոմսեր ՝ 10 տարի մարման ժամկետով (մարման օրը ՝ 2035 թվականի մարտի 12) ։ Տեղաբաշխման եկամտաբերությունը կազմել է 7.1%, արժեկտրոնային եկամտաբերությունը' 6.75% (տեղաբաշխման արժեքը' 97.524%): Նշվել է, որ սա կապիտալի միջազգային շուկայում Հայաստանի կողմից եվրապարտատոմսերի հինգերորդ թողարկումն է, որը նախատեսված էր "2025 թվականի պետական բյուջեի մասին" ՀՀ օրենքով և ներառված է 2025 թվականի փոխառությունների ծրագրում։ Եվրապարտատոմսերի թողարկումից զուտ մուտքերը կուղղվեն պետական բյուջեի պակասուրդի ֆինանսավորմանը (609 մլրդ դրամ-խմբ.):

Չնայած դրան՝ իշխանությունների ընդդիմախոսները եվրապարտատոմսերի թողարկումն անվանել է "խաղաղության պայմանագրում զիջումների գինը"։ Մասնավորապես, հասարակական գործիչ Արթուր Դանիելյանը նշել է, որ եվրապարտատոմսերը թողարկվել են մարտի 12-ին Գերմանիայի բորսայում, և այդ փաստը խիստ գաղտնի է պահվել: "Անհնար է չնկատել ուղիղ կապը մարտի 12-ին պարտք վերցնելու և հաջորդ օրն Ադրբեջանին զիջումների մասին հայտարարելու միջև", - գրել է նա Facebook-ում:

Բաբկեն Թունյանն ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ սա Հայաստանի կողմից միջազգային կապիտալի շուկայում եվրապարտատոմսերի հինգերորդ թողարկումն է: Նախորդ չորս թողարկումների ժամանակ էլ տեղաբաշխման վերաբերյալ տեղեկատվությունը հրապարակվել է տեղաբաշխումից հետո:

«Դա ոչ թե ֆիննախի կամ կառավարության քմահաճույքն է, այլ պայմանավորված է տեղաբաշխման գործընթացի կանոնակարգերով և պահանջներով: Թողարկողի, տեղաբաշխողի, շուկայի խաղացողների, գործընթացի մեջ ներգրավված բոլոր կողմերի միջև գործում է հստակ ընթացակարգ, որը վերաբերում է նաև հաղորդագրության տարածման ժամկետին ու մանրամասներին: Կրկնեմ. ՄԻՇՏ է այդպես եղել:

Ցանկացել են ինչ-որ բա՞ն թաքցնել: Հարցն ինքնին աբսուրդային է, որովհետև միջազգային պարտատոմս թողարկել ու հաջողությամբ տեղաբաշխելը, մեղմ ասած, վատ բան չի: Ու դրա հաջող իրագործման համար մեծ ծավալի աշխատանք է կատարվում:

Սրան էլ ավելացնենք, որ եվրապարտատոմսերի թողարկումը նախատեսված է 2025 թ-ի պետական բյուջեի մասին ՀՀ օրենքով, ներառված է 2025 թ-ի փոխառությունների ծրագրում:

Արտաքին պարտքը ավելանում է 750 միլիոն դոլարո՞վ:  ՈՉ: Որովհետև այդ 750 միլիոն դոլարի մի զգալի մասով հետ է գնվում (վերադարձվում է) նախորդ՝ չորրորդ թողարկման պարտքը:

Պարզ օրինակով ասեմ. վերցրել եք 1000 դրամ վարկ, տարիների ընթացքում մարել կամ վերադարձրել 400 դրամը: Հիմա կրկին վերցնում եք 1000 դրամ վարկ, որից 600 դրամով ամբողջությամբ մարում եք նախորդ վարկը:

Դրա համար էլ նշվում է, որ պետական բյուջեի դեֆիցիտի ֆինանսավորման նպատակով կօգտագործվի եվրապարտատոմսերի թողարկումից ստացված ԶՈՒՏ հասույթը: Զուտ՝ այսինքն նախորդ պարտքը մարելուց հետո մնացած գումարը:

Եվ վերջապես, 750 միլիոն դոլարի պարտատոմսերի թողարկումը վկայում է միջազգային ներդրողների կողմից Հայաստանի տնտեսության նկատմամբ վստահության բարձր մակարդակի մասին: Եվ անկախ գումարի չափից ու դրա ծախսման ուղղությունից, միջազգային շուկայում թուղթ տեղաբաշխելն ու այդ շուկայում ներկայություն ու մասնակցություն ունենալը չափազանց կարևոր է ցանկացած երկրի համար:

Ամենատարօրինակն այն է, որ քննադատողների և դավադրությունների տեսություններ տարածողների մեջ կան մարդիկ, որոնք այս ամենը շատ լավ գիտեն, և ժամանակին (հատկապես առաջին թողարկման ժամանակ) մեծ ոգևորությամբ ու հպարտությամբ էին խոսում այս գործընթացի մասին», - ընդգծել է նա:

Ավելի վաղ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը հաղորդել էր, որ Հայաստանի կառավարությունը 2023 թվականին կարողացել է իրականացնել եվրապարտատոմսերի մի մասի վաղաժամկետ հետգնում՝ 2025 թվականին 500 մլն դոլարի (2015 թվականին թողարկված) մարմամբ ՝ մոտ 187 մլն դոլարի չափով՝ դրանով իսկ մեղմելով ապագայում համաֆինանսավորմանն առնչվող ռիսկերը։

Հիշեցնենք, որ հայկական եվրաբոնդերի դեբյուտային թողարկումը կայացել է 2013թ. սեպտեմբերի 19-ին՝ 700 մլն դոլար ծավալով, 7 տարի շրջանառության ժամկետով ՝ մինչև 2020թ. սեպտեմբերի 30-ը: Տեղաբաշխման ժամանակ եկամտաբերությունը կազմել է 6,25%: Դրանցով կառավարությունը ժամկետից շուտ մարել է Ռուսաստանից վերցրած 500 մլն դոլարի կայունացման վարկը։ Հիմնական տեղաբաշխողներն էին Deutsche Bank AG, London Branch, HSBC Bank plc-ն և J. P. Morgan Securities plc-ն: 10 տարի շրջանառության ժամկետով և 7,5% եկամտաբերությամբ 500 մլն դոլար ծավալով սուվերեն պարտատոմսերի երկրորդ տրանշը Հայաստանը թողարկել է 2015 թվականի մարտի 19-ին: Եվրապարտատոմսերի երկրորդ թողարկումից ստացված մուտքերը կազմել են 488 մլն դոլար։ Այդ պարտատոմսերի իրացումից ստացված գումարի մի մասը՝ 199.9 մլն դոլարի չափով, ուղղվել է եվրապարտատոմսերի առաջին թողարկման հետգնմանը ՝ մարելով 2020 թվականին։ Արտարժույթով սուվերեն պարտատոմսերի երրորդ տրանշը՝ 500 մլն դոլար ծավալով, 3,95% արժեկտրոնային եկամտաբերությամբ  և 10 տարի շրջանառության ժամկետով, Հայաստանը թողարկել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 19-ին: 2019թ. սեպտեմբերի 26-ին տեղի ունեցած 3-րդ տրանշի տեղաբաշխումից ստացվել է 489.9 մլն  դոլար, և միաժամանակ, տեղի է ունեցել 1-ին թողարկման արտարժութային պարտատոմսերի 402.4 մլն դոլարի մասնակի հետգնում, որի դիմաց վճարվել է 427.9 մլն  դոլար (ներառյալ արժեկտրոնների գումարը): 3-րդ թողարկման հայկական եվրապարտատոմսերի հիմնական տեղաբաշխողներն են եղել J. P. Morgan Securities plc-ը  եւ City bank-ը: Ոչ միայն օտարերկրյա, այլ նաև տեղական ներդրողներին հասանելի դարձնելու նպատակով 3-րդ թողարկման հայկական սուվերեն եվրաբոնդերը սկսել են ցուցակվել նոյեմբերից Հայաստանի ֆոնդային բորսայում՝ AMX: Տեղական ներդրողների հասանելիությունը հայկական եվրաբոնդերին բացվել է գործընկերոջ հետ՝ ի դեմս Clearstream Banking Luxemburg-ի Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիայի (ՀԿԴ) ակտիվ համագործակցության շնորհիվ: Մինչև 2024թ. դեկտեմբերի վերջ Հայաստանի պետական պարտքը դոլարային արտահայտությամբ աճել է մոտ 997 մլն դոլարով՝ հասնելով մինչեւ 12 մլրդ 842.2 մլն դոլարի (2023 թվականի վերջի 11 մլրդ 845.4 մլն դոլարից)։ Դրամային համարժեքով ցուցանիշը 4 տրլն 794.9 մլրդ-ից հասել է 5 տրլն 092.7 մլրդ-ի: