Համաշխարհային տնտեսությունը «սպասենք, տեսնենք»-ի ռեժիմում։ Ամունդի Ներդրումային ինստիտուտ

Արմինֆո. Թեև նախագահական ընտրությունները աշխարհի թիվ մեկ տնտեսություն ունեցող երկրում՝ ԱՄՆ-ում արդեն անցյալ են, այդուամենայնիվ, այսօրվա դրությամբ անհնար է խելամիտ ենթադրություններ անել համաշխարհային տնտեսության զարգացումների մասով, քանի դեռ առկա է անորոշության տարրը կապված Միացյալ Նահանգների 47-րդ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հավանական գործնական քայլերի հետ։ «Իսկ եթե այլ բան անի, ի՞նչ կլինի այդ սցենարի դեպքում, ինչպե՞ս լավագույնս արձագանքել այդ այլընտրանքային ծայրահեղ սցենարներին», - նման հարցադրմամբ հանդես եկավ «Ամունդի Ներդրումային ինստիտուտի» մակրոքաղաքականության հետազոտությունների ղեկավար Դիդիե Բորովսկին՝ «Ամունդի Ներդրումային կանխատեսում» համաժողովին ներկայացնելով 2025թ․ գլոբալ թեմաները և այն հիմնական «լուսավոր կետերը», որոնք կարող են աջակցել ներդրողներին՝ հաղթահարելու գոյություն ունեցող մարտահրավերները։

Թրամփը և գլոբալ տնտեսությունը

Դիդիե Բորովսկու խոսքով, 2024-ը աչքի էր ընկնում անորոշությամբ, ինչը պայմանավորված էր մի շարք երկրներում սպասվելիք նախագահական ընտրությունների հետ։ Հետևում թողնելով ընտրությունները, 2025-ին շարունակում ենք ապրել անորոշության պայմաններում, բայց արդեն կապված տնտեսական քաղաքականության հետ։ «Գիտեք, թե ով է ԱՄՆ նախագահը, բայց չգիտենք, թե նա գործնականում ինչ քայլեր կձեռնարկի», - հավելում է նա։

2024-ի արդյուքներով ԱՄՆ-ն գրանցել է ՀՆԱ 3% աճը, ինչը, նրա խոսքով, դրական առումով զարմացրել է փորձագետներին։ Մինչդեռ 18 ամիս առաջ շատերը ակնկալում էին ռեցեսիա Միացյալ Նահանգներում։

Բորովսկու գնահատմամբ, ԱՄՆ տնտեսությունը նախագահ Թրամփի պաշտոնավարման ընթացքում չի շեղվի իր ռելսերից, բայց 12-18 ամսվա հորիզոնում ՀՆԱ աճը կարող է դանդաղել և մոտենալ իր պոտենցիալին։ «Մենք հավատացած ենք, որ աճի ներկայիս տեմպը ԱՄՆ-ում չի կարող պահպանվել, քանի որ պոտենցիալ աճը Միացյալ Նահանգներում ավելի մոտ է 2%-ի։ Մենք ակնկալում ենք, որ ԱՄՆ բիզբես ցիկլը մոտակա 12 ամիսներին կվերադառնա այդ ցուցանիշին։ Այս տարի 1,9% աճ է ակնկալվում», - ասում է նա․

Այդ ընթացքում հիասթափեցնող են տնտեսական զարգացումները Եվրոպայում, որտեղ մեկ տարի առաջ խոսվում էր աճի մասին։ Մասնավորապես, Գերմանիայում, որն ի դեպ ԵՄ խոշորագույն տնտեսությունն է, երկրորդ տարին անընդմեջ գրանցվում է ռեցեսիա։ Այս երկրի համար բեկումնային կարող են լինել փետրվարի վերջում սպասվելիք խորհրդարանական ընտրությունները և հայեցակարգային որոշակի փոփոխությունները, ֆիսկալ քաղաքականության վերանայումը։ «Եվրոպայում պոտենցիալ աճը շատ ավելի ցածր է, քան ԱՄՆ-ում, բայց ոչ այնքան ցածր, ինչքան գրանցվում է վերջին 2 տարիներին։ Կարծում ենք, որ եթե իրական աշխատավարձը բարձրանա, ներքին տնտեսությունների վիճակը պետք է ինչ-որ չափով բարելավվի, մինչև տարեվերջ ակնկալում ենք թույլ աճի տեմպ՝ 0,7%-ի մոտ», - նկատում է փորձագետը, հավելելով, որ ԵՄ պոտենցիալ աճր կազմում է շուրջ 1%։

Հնդկաստանում պոտենցիալ ՀՆԱ աճը մոտակա տարիներին գնահատվում է մոտ 6%, Չինաստանում պոտենցիալ աճը նվազում է և մոտենում 3%-ի։

«Այսպիսով, գլոբալ տնտեսության աճը կազմել է 3%, ինչն այնքան էլ բարձր ցուցանիշ չէ․ այն զիջում է վերջին 20 տարիների ցուցանիշներին», - նշում է փորձագետը։ Միևնույն ժամանակ, նկատում է նա, պետք է գիտակցել, որ վերջին տարիներին գլոբալ տնտեսությունն ապացուցել է իր դիմակայունությունը։

Ըստ այդմ, ընթացիկ տարվա համար «Ամունդիում» նախատեսում են 3% գլոբալ աճ 6%-ոց պոտենցիալի պայմաններում։

Ինչպես իրեն կդրսևորի գնաճը

Դոնալդ Թրամփի բոլոր գործողությունները ինչ որ պահի կարող են բերել ԱՄՆ-ում գնաճի։ Օրինակ, նրա կողմից խոստացված ներգաղթյալների արտաքսումը կարող է ազդել աշխատաշուկայի վրա, բերել աշխատավարձերի բարձրացման, հետևապես՝ սպառողական ապրանքների գնաճի։ «Սպառողները պետք է դիմանան ավելի բարձր գներին, եթե նա անի այն, ինչ խոստացել է դեռևս նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ», - հավելում է նա։

Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ նախագահի գործողությունները դժվար թե ԵՄ-ում գնաճի հանգեցնեն, ըստ այդմ այս պահին կարիք չկա վերանայել քաղաքականությունը Եվրոգոտում։ «Մենք հավատացած ենք, որ այս տարի Եվրոպական ներդրումային բանկը շարունակելու է տոկոսադրույքների իջեցման քաղաքականությունը», - նշում է «Ամունդի» Ներդրումային ինստիտուտի մակրո քաղաքականության հետազոտությունների ղեկավար։

Այսպիսով, չնայաց դեռևս առկա գնաճային ճնշումներին, գլոբալ մակարդակում պատկերը վկայում է, որ այն արդեն իսկ հասել է իր պիկին և հիմա գնում է դեպի նվազում։ Փորձագետի կանխատեսմամբ, առաջիկայում հնարավոր կլինի գնաճը պահել 2-3%-միջակայքում։ «Բայց և այնպես, գնաճային տատանողականությունը «նոր աշխարհում ավելի բարձր կլինի, որը կբարդացնի Կենտրոնական բանկերի գործը», - նկատում է նա։

ԿԲ-ների արձագանքը

«Այս պահին դեռ ԱՄՆ Ֆեդռեզեռվը (Կենտրոնական բանկը՝ Fed -խմբ․) «սպասենք, տեսնենք»-ի ռեժիմում է, ինչպես և մենք», - նշում է  Բորովսկին։ Ըստ նրա, դա Կենտրոնական բանկի տեսանկյունից ամենառոցիոնալ որոշումն է։

Ամեն դեպքում, «Ամունդի» ներկայացուցչի խոսքով, պետք չէ ակնկալել Կենտրոնական բանկերի կողմից տոկոսադրույքների ագրեսիվ իջեցում, ինչպես անցյալում՝ 2010-ականներին։ Աշխարհը էլ չի վերադառնա ցածր տոկոսադրույքների դարաշրջան, հավելում է նա։

«Սակագնային իրողություններ»

Դիդիե Բորովսկու գնահատմամբ, Թրամփի երկրորդ պաշտոնավարման ժամանակաշրջանը աչքի չի ընկնի կտրուկ փոփոխություններով, նա ավելի զգուշորեն է գործելու։ Սակագնային քաղաքականության մասով նույնպես չեն լինի կտրուկ շարժեր, ընթացքը կրելու է աստիճանական բնույթ և կրառվելու է ոչ բոլոր երկրների հանդեպ, քանի որ Սպիտակ տանն էլ գիտակցում են, որ դա կարող է շոկային լինել հենց ԱՄՆ տնտեսության համար։

Այսպես, ակնկալվում է, որ անվանական ՀՆԱ-ով աշխարհի երկրորդ խոշոր տնտեսություն ունեցող Չինաստանի իշխանությունները կհայտարարեն ֆիսկալ խթանի մասին միայն առաջին եռամսյակի ավարտի դրությամբ։ «Իրենք էլ «սպասենք, տեսնենք»-ի ռեժիմում են, որովհետև հստակ չգիտեն, թե Թրամփը սակագների մասով ինչ որոշում կկայացնի և այդ ֆիսկալ խթանը կախված կլինի այն շոկից, որի հետևանքները իրենք պիտի հաղթահարեն։ Մի բան հստակ է՝ իրենք գործելու են այնպես, որպեսզի խուսափեն ուժեղ տնտեսական շոկից սակագնային քաղաքականության հետևանքով, ուստի աստիճանական դանդաղում է կանխատեսվում Չինաստանի պարագայում», - նշում է նա։

Պետական պարտքի աճը որպես ցուցանիշ

Փորձագետը հիշեցնում է, որ ԱՄՆ աճի հիմնական աղբյուրը պետական պարտքն է։ «ԱՄՆ տնտեսությունը անհայտ տարածքում է – առաջին անգամ իր պատմության մեջ տնտեսությունը, որն աշխատում է լրիվ զբաղվածության ցուցանիշով, ունի մեծ դեֆիցիտ։ Սովորաբար, երբ մոտդ լիարժեք զբաղվածություն է, դեֆիցիտդ սկսում է իջնել, իսկ պարտքդ վերահսկելի է։ Իրենք այդ հնարավորթյունը չեն օգտագործում՝ ուժեղ աճի շնորհիվ կարգավորելու իրենց ֆիսկալ վիճակը։ Գործնականում դա նշանակում է, որ ինչ ոչ պահի, առաջիկա տարիներին ԱՄՆ տնտեսությունը կունենա ռեցեսիա ու այդ ժամանակ դեֆիցիտը անխուսափելիորեն կբարձրանա», - ասում է նա։

«Ֆիսկալ տարածքը փոքրացել է ամենուր, գրեթե բոլոր երկրները գրանցում են պետական պարտքի աճ և այդ պարագայում նրանց հնարավորությունները հաղթահարելու շոկերը ավելի կրճատվում են։ Դա կարող է բերել մակրոտատանողականության, պարտատոմսերի գնի բարձրացման, կփոքրացնի ֆիսկալ քաղաքականության ճկունությունը», - պնդում է Դիդիե Բորովսկին։

Դոլարի ապագան

«Ամունդի»-ի ներկայացուցչի խոսքով, թեև մինչ այսօր ամերկյան դոլարը շատերի համար շարունակում է մնալ «ապահով ապաստարան» (safe haven), փորձագետները չեն կարծում, որ այն կպահպանի իր դիրքերը ամբողջ տարվա ընթացքում։ «Մենք ակնկալում ենք, որ դոլարը ինչ-որ պահի կարժեզրկվի կամ վերաարժեզրկվի», - նշում է նա։

«Հոռետեսությունն» այստեղ անելիք չունի

Կապիտալի շուկաներում կա հետաքրքիր զարգացում, որն ազդում է ցուցանիշների վրա, նկատում է փորձագետը։ Բորովսկու պնդմամբ, այլևս «7 հրաշալիները» չեն շարժիչ ուժը, ԱՄՆ կապիտալի շուկայի հատվածն էլ հիմա հնարավորություններ է ընձեռնում ներդրողներին։ Այստեղ ավելի ցածր են հարկերը, ինչից կօգտվեն բոլոր ընկերությունները, այդ թվում նաև փոքր և միջին չափի։ Ըստ այդմ S&P 500-ի կատարողականը հիմա շատ ավելի բարձր է, քան անցյալ տարի էր։

«Պետք չէ չափազանց հոռետես լինել նաև Եվրոպայի հարցում», - հորդորում է փորձագետը։ Այո, կան կառուցվածքային թուլություններ, արտադրողականությունը, ներքին սպառումը, ինչպես նաև ներդրումները ցածր մակարդակի վրա են։ Բոլոր թվերը ցույց են տալիս, որ շատ թույլ աճ է լինելու տարվա սկզբին, բայց «Ամունդիում» հավատացած են, որ եվրոյի գոտում կան ահռելի հնարավորություններ, որոնք կարելի է մոբիլիզացնել։

«Մոտակա ամիսներին Եվրոգոտում ֆիսկալ հստակությունը կմեծանա և ինչ որ պահի՝ 2026-ի կեսերին տեղի կունենա ցիկլիկ վերականգնում ու վերադարձ պոտենցիալ աճի մակարդակին։ Ամեն դեպքում, այստեղ և ամենուր «հոռետեսությունը»  լավագույն օգնականը չէ, առավել արդյունավետ կլինի պատշաճ հեջավորումը», - եզրափակում է «Ամունդի Ներդրումային ինստիտուտի» մակրոքաղաքականության հետազոտությունների ղեկավար Դիդիե Բորովսկին։